Mehmed Zâhid Kotku (1897 - 1980)

20. yüzyılın büyük İslm alimlerinden biri olan Mehmed Zhid Kotku, 1897 yılında Bursa'da doğdu. Babası ve annesi Kafkasya'dan göç eden müslümanlardandır. Dedeleri ise Kafkasya'da Sirvan'a bağlı eski bir hanlık merkezi olan Nuha'da yaşamışlardır.

Ailesi Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Anadolu'ya göç etti ve Bursa'ya yerleşti. Babası İbrhim Efendi, Bursa Hamzabey Medresesinde tahsîlini tamamlayıp, çeşitli cmi ve mescidlerde immlık yaptı. Babası, Hz. Muhammed'in (S.A.V) soyundan olan bir tasavvuf ehlidir. Bu sırada Bursa Kaleiçi Filiböz Mahallesi'nde Mehmed Zhid Kotku dünyaya geldi. Mehmed Zhid Kotku, üç yaşındayken annesi Sbire Hanım veft etti. Babası İbrhim Efendi, daha sonra Dağıstan muhcirlerinden Ftıma Hanımla ikinci evliliğini yaptı.

Zhid Kotku, ilk öğrenimini Bursa Oruçbey İbtidaisi'nde, orta öğrenimini ise Maksem İdadisi ve Bursa Sanayi-i Nefîse Mektebi'nde yaptı. Bu sırada çıkan Birinci Dünya Savaşı sebebiyle 18 yaşında askerlik görevine başladı. Uzun yıllar süren askerlik görevi boyunca ciddi hastalıklar geçirdi ve ordunun Suriye'den çekilmesi üzerine zor da olsa İstanbul'a dönebildi. 10 Temmuz 1914 yılından itibaren 25. Kıt'a Şûbe Yazıcılığı göreviyle askerliğe devam eden Zahid Kotku, İstanbul'da kaldığı müddet içinde çeşitli dini toplantılara, özel derslere ve camilerdeki vaazlara devam etti.

1915 yılında Gümüşhnevî Derghı'na giren Zhid Kotku, Dağıstanlı Şeyh Ömer Ziyüddîn'in öğrencisi oldu ve onun sohbet ve derslerinde bulunarak tasavvuf yolunda ilerledi. Nakşi tarikatı büyüklerinden Ömer Ziyüddîn'in veftı üzerine, yerine geçen Tekirdağlı Mustafa Feyzi'nin sohbetlerine devam etti. Tasavvuf yolundaki vazifesini tamamlayıp, hilfet aldı. Ardından Rmûzü'l-Ehdîs, Hizb-i A'zam, Delil-i Hayrt ve Kasîde-i Bürde okutmak üzere icazetnamesini aldı. Bu arada Byezîd, Ftih ve Ayasofya Cmii ve medreselerindeki derslere devam etti ve hafızlığını tamamladı. Kısa bir süre geçtikten sonra, hocasının isteği üzerine çeşitli ilçe ve köylerde dini hizmetlerde bulundu.

Tekkelerin kapatılmasından sonra Bursa'ya döndü ve burada evlendi. 1929 yılında babasının vefatından sonra onun yerine Bursa'nın İzvat köyünde İmm-Hatiplik görevine başladı. On beş yıl kadar süren bu görevden sonra, Bursa il merkezindeki Üftde Cmii Şerîfi İmm Hatipliğine tayin edildi. Kaleiçi'ndeki baba evine yerleşen Kotku, 1945-1952 yılları arasında buradaki görevine devam etti. Aralık 1952 yılında dergh arkadaşı Kazanlı Abdülazîz Bekkîne'nin vefatı üzerine talebelerinin ve sevenlerinin ısrarlı davetleriyle İstanbul'a taşındı. Fatih Zeyrek'teki Çivizde Cmii İmm Hatipliğine tayin edildi. Bir ara yine Zeyrek'teki Ümmügülsüm Mescidinde İmm-Hatiplik yaptı. Son hizmet yeri ise, Ekim 1958'de görev yaptığı Fatih İskenderpaşa Camii'dir.

Yaşamının son yıllarını rahatsızlıklar içinde geçiren Mehmed Zhid Kotku, 1979 yılında uzun bir süre kalmak niyetiyle gittiği Hicaz'dan, Şubat 1980'de ağır hasta olarak dönmek zorunda kaldı. Yaklaşık bir ay sonra, 7 Mart 1980'de midesinden ağır bir ameliyat geçirdi. Ameliyattan sonra kısmen düzelen Kotku, Hac vazifesini yerine getirirken tekrar hastalandı ve güçlükle tamamladığı Hac vazifesinden sonra 6 Kasım 1980'de İstanbul'a döndü. Dönüşünden tam bir hafta sonra, 13 Kasım 1980 günü vefat etti ve bir gün sonra, İstanbul Süleymaniye Cami'nde kılınan cenaze namazının ardından hocalarının yanına defnedildi. Mehmed Zahid Kotku'nun beş ciltlik Tasavvufî Ahlk adlı eseriyle Dua Mecmuası, Cennet Yolları ve Müminlere Vazlar adlı eserleri vardır.